Grafika-naglowek strony
Poznaj gminę: Luzino

LUZINO

Luzino (Lézéno) wieś gminna Luzino należy do jednej z najstarszych w powiecie wejherowskim. Wymieniana w dokumentach z 1245 roku obok takich wsi jak : Zbychowo, Ząblewo stanowiących własność zakonu norbertanek żukowskich.

Widok na część Luzina. Fot. T. Sirocki.

Najstarsze zabytki archeologiczne pochodzą z okresu 4200-1700 lat p.n.e. Odkryto tu liczne cmentarzyska z grobami skrzynkowymi, w których znajdowały się urny twarzowe. Również odnaleziono tu starą stocznię produkcji łodzi dłubanek z przed 2.500 lat. Grodzisko z IX wieku usytuowane jest w Luzinie nad rzeką Bolszewką (pierwotna nazwa rzeki - Luzińska struga). Cennym znaleziskiem archeologicznym był skarb odkryty w 1948 roku w czasie orki. Znajdowało się w nim około 300 monet. Informacja o znalezisku do archeologów dotarła dopiero w 1963 roku. Skarb zawierał monetę z połowy X wieku, jedną arabską, jedną angielską, 29 niemieckich (w tym 15 denarów krzyżowych), oraz dwie monety niewiadomego pochodzenia. Monety te przechowywane są w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Gdańsku, kopie zaś znajdują się w luzińskiej bibliotece.

Późniejsze dzieje Luzina związane są z historią i losami Pomorza Gdańskiego ( przynależność do Komturstwa mirachowskiego w okresie krzyżackim, do zaboru pruskiego w czasie rozbiorów Polski). Miejscowa ludność potrafiła przeciwstawić się germanizacji. Odzyskanie niepodległości w 1918 roku oznaczało dla Luzina i okolic wolność i przynależność do państwa polskiego. Granica polsko - niemiecka przebiegała w Strzebielinie. Między Paraszynem, Porzeczem, a Tępczem (należący do Polski) granicę wytyczała rzeka Łeba.

Centrum Luzina. Fot. T. Sirocki.

W czasie II wojny światowej przez Luzino przechodził tzw. "Marsz śmierci" czyli droga ewakuacji więźniów obozu koncentracyjnego Stutthof. Mieszkańcy Luzina zorganizowali masowe dożywianie więźniów. Śladem po ich pobycie została mogiła 12 więźniów na miejscowym cmentarzu. Wydarzenie to upamiętniają : płaskorzeźba znajdująca się w Kościele parafialnym św. Wawrzyńca, tablice informacyjne na Szkole Podstawowej im. L. Bądkowskiego i na parkingu przy skrzyżowaniu ul. Ofiar Stutthofu i Kościelnej, oraz Kapliczka ufundowana przez Stutthowiaków przy ul. Robakowskiej ("za dar życia i zorganizowaną ucieczkę więźniów").

W 1780 roku Luzino zamieszkiwało 217 mieszkańców, współcześnie 5994. Cyfry te pokazują dynamikę rozwoju Luzina. Znajduje się tu 313 zarejestrowanych podmiotów sektora prywatnego m.in. 73 placówki handlowe, 2 gastronomiczne, 6 zakładów produkcyjnych. Ponadto 204 zakłady usługowe i 21 transportowych.

Co warto zobaczyć w Luzinie?
Wnętrze Kościoła pw. św Wawrzyńca w Luzinie. Fot. T. Sirocki.
Kościół rzymsko-katolicki
Kościół rzymsko-katolicki pod wezwaniem św. Wawrzyńca (ul. Kościelna) zaliczamy do zabytków. Obecna budowla pochodzi z 1740 roku. Na dachu kościoła znajduje się chorągiewka z datą 1689 pochodząca z poprzedniego drewnianego kościoła. Kościół rozbudowano w XX wieku - przedłużono prezbiterium ku wschodowi, dobudowując do niego od południa zakrystię. Wyposażenie kościoła jest barokowe oraz późniejsze z XIX i końca XX wieku. W kościele zwracają uwagę liczne rzeźby z XVIII w., droga krzyżowa z XIX w., chrzcielnica XVIII wieczna oraz wykuta z kamienia kropielnica (średniowieczna) pochodząca z poprzedniego drewnianego kościoła. Na frontonie znajduje się fresk upamiętniający "marsz śmierci" i kanonizację o. Maksymiliana Kolbego pędzla artysty Edmunda Szyftera. Na wieży kościelnej znajdują się 4 dzwony: zabytkowy z gdańskiego warsztatu E. Lindemana z 1793 roku, dzwon "Niemiec" z 1895 r. (przeniesiony z kościoła ewangelickiego), dzwon "Maryja" (1950) oraz dzwon okrętowy. Również znajduje się tam, czynny do dnia dzisiejszego, stary mechaniczny zegar z 1912 roku ufundowany przez Ks. Prałata Walentego Dąbrowskiego. Ciekawostkę stanowi zegar słoneczny umieszczony na południowej ścianie kościoła.
Kapliczki
Według legendy w Luzinie znajdowało się siedem kapliczek. Kapliczki miały chronić mieszkańców od piorunów powodujących liczne pożary. Dzisiaj można zobaczyć tylko dwie barokowe kapliczki (XVIII w.). Jedna znajduje się niedaleko kościoła, przy parkingu, druga przy ul. Długiej niedaleko grodziska z IX w.
Grodzisko z IX wieku
Grodzisko odnalazł Kazimierz Dampz w 1967 r. Położone na południowy wschód od wsi (przy ul. Długiej), za kładką na rzece zwanej Bolszewką. Badania interwencyjne i wykopana ceramika określiły wiek grodziska. Dalsze badania mogą dostarczyć dodatkowych informacji o grodzisku.
Ulica Kościelna
Obudowana po północnej stronie kamienicami z XIX wieku. Za murem kościelnym przylegającym do niej od południa znajdował się dawny rynek, przy którym stał pomnik Powstańców i Wojaków odsłonięty w 1928 roku, a zniszczony przez Niemców w 1939 roku. Pomnik ufundowało Towarzystwo Powstańców i Wojaków, którego sztab organizacji powstania w 1918-20 znajdował się w Luzinie. Wkroczenie wojsk Hallera spowodowało zaniechanie organizacji powstania na Kaszubach.
Inne zabytki Luzina
Stara Plebania, domy o typowej dla tych terenów konstrukcji sztachulcowej ul. Ofiar Stutthofu (mur pruski wypełniony cegłą), budynek przy ul. Robakowskiej (pruski mur wypełniony gliną), oraz mleczarnia z początku XX wieku i budynki Gminnej Spółdzielni, gdzie na początku XX wieku funkcjonowała gorzelnia i frytkarnia.
Kościół protestancki zbudowany w 1895 r. w stylu neogotyckim przebudowany na bibliotekę w latach 1976/1977 ; obecnie podlega ochronie konserwatorskiej. Znajduje się na wzgórzu nazywanym KUKÓWKA (118 m n.p.m.). W bibliotece im. L. Roppla znajdują się stałe wystawy tematyczne m.in. znaleziska archeologiczne pochodzące z terenów Gminy Luzino, twórczości ludowej (malarstwa i rzeźby), a także liczne dokumenty z życia społecznego i kulturalnego gminy.
Inne atrakcje Luzina
"Ścieżka zdrowia" położoną w lesie przy ul. Józefa Wilczka.
Park dendrologiczny przy siedzibie Nadleśnictwa Strzebielino przy ul. Ofiar Stutthofu (droga Luzino - Barłomino.
Naturalną altanę grabową znajdującą się na prywatnej posesji róg ulic Kaszubskiej i Szkolnej.

Opracowała: Maria Krośnicka

Powrót